Alles over copyright en de copyright notice ©

Auteursrecht en de Auteurswet

Copyright is de Engelstalige term voor auteursrecht. In Nederlands is dit geregel in de Auteurswet. Op basis van de Auteursweg geniet de maker van een exclusief werk automatisch zogenaamde auteursrechtelijke bescherming. Artikel 1 van de Auteursweg verwoordt deze auteursrechtelijke bescherming als volgt:

‘Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.’

Belangrijk om te weten:

• Auteursrecht ontstaat automatisch zodra een werk een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt.
• Registratie is niet vereist
• Het recht omvat het recht op openbaarmaking en het recht op verveelvoudiging.
• Daarnaast kent het Nederlandse recht ook persoonlijkheidsrechten (zoals naamsvermelding en verzet tegen verminking).

De maker kan optreden tegen inbreuk, bijvoorbeeld via sommatie, schadevordering of kort geding.

Sinds 2021 is het Europese auteursrecht bovendien verder geharmoniseerd door de zogeheten DSM-richtlijn (Richtlijn (EU) 2019/790). Deze richtlijn bevat aanvullende regels over onder andere de aansprakelijkheid van online platforms zoals YouTube, het gebruik van beschermde werken bij tekst- en datamining en de positie van auteurs en uitvoerend kunstenaars. In Nederland zijn de bepalingen uit deze richtlijn opgenomen in de Auteurswet.

Een belangrijke ontwikkeling is de Wet versterking auteurscontractenrecht. Deze wet versterkt de positie van makers tegenover exploitanten (zoals uitgevers, producenten en mediabedrijven). De wet introduceert onder meer:

• Recht op passende en evenredige vergoeding, auteurs en uitvoerend kunstenaars hebben recht op een billijke vergoeding bij exploitatie van hun werk.
• Bestsellersbepaling, blijkt een werk onverwacht een groot commercieel succes dan kan de maker een aanvullende vergoeding claimen.
• Transparantieverplichting, exploitanten moeten periodiek informatie verstrekken over exploitatievormen, gegenereerde inkomsten en verschuldigde vergoedingen.
• Non-uses bepaling, wordt een werk niet of onvoldoende geëxploiteerd dan kan de maker de overeenkomst (gedeeltelijk) ontbinden.

Voor jou betekent dit: contracten met makers moeten zorgvuldig worden opgesteld en periodiek worden herzien.

Copyright notice (©)

Een copyright notice (© naam en jaartal) is juridisch gezien niet vereist in Nederland. Het auteursrecht ontstaat immers automatisch Dit betekent echter niet dat het gebruik van een copyright notice helemaal geen meerwaarde heeft.

Een copyright notice kan bijdragen aan je bewijspositie, heeft een duidelijke signaalfunctie en kan behulpzaam zijn bij notice-and-takedown procedures, platformgeschillen en internationale handhaving. In de VS heeft een copyright notice extra juridische betekenis bij schadevergoedingen, in Nederland niet.

All rights reserved

Vaak treffen we naast een copyright notice ook de zinsnede ‘all rights reserved’ of ‘alle rechten voorbehouden’ aan op een website en/of ander werk. Ook deze zinnen hebben in Nederland geen constitutieve juridische waarde voor het ontstaan of bestaan van auteursrechtelijke bescherming. Op grond van de Auteurswet ben je immers al auteursrechtelijk beschermd, waardoor een derde je werk niet zomaar mag gebruiken. Citaatrecht en/of parodieën zijn daarop uitzonderingen. Dergelijke zinssneden hebben vooral een informerende functie richting derden en waarschuwen potentiële schenders extra.

In internationale context, zoals bij de distributie van content via stockfoto’s, open source-software of platforms als YouTube, wordt ‘All rights reserved’ soms nog gehanteerd om aan te geven dat er géén licentie of gebruiksrecht wordt verleend. In dat geval heeft het vooral een ondersteunende rol bij het handhaven van rechten buiten de EU.

Transformatief gebruik en recente rechtspraak

Een belangrijke ontwikkeling in recente rechtspraak, mede beïnvloed door Europese en Amerikaanse jurisprudentie, is de discussie over transformatief gebruik. Transformatief gebruik betekent dat een bestaand werk zodanig wordt bewerkt of gebruikt dat er een nieuwe betekenis, context of expressie ontstaat.

Binnen de EU geldt echter géén algemene “fair use”-doctrine zoals in de VS. In Nederland is transformatief gebruik op zichzelf dan ook geen zelfstandige juridische exceptie. In plaats daarvan geldt een gesloten systeem van wettelijke beperkingen en uitzonderingen, zoals citaatrecht, de parodie-exceptie en bepaalde onderwijsexcepties.

Rechters toetsen of een beroep op bijvoorbeeld parodie of citaatrecht gerechtvaardigd is en of aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Het gebruik moet proportioneel zijn en passen binnen de grenzen van de Auteurswet.

Toestemming is een must

Wil je als derde toch gebruikmaken van het auteursrechtelijk beschermde werk van een maker en/of rechthebbende, dan is het verstandig om vooraf toestemming te vragen. Hiermee voorkom je een hoop ellende achteraf. Toestemming moet je te allen tijde schriftelijk vastleggen.

Toestemming of licentieafspraken leg je bij voorkeur schriftelijk vast. Daarnaast welke rechten worden verleend, voor welke duur, voor welk territorium, voor welke exploitatievormen en of sub licentie is toegestaan. Dit kan vrij beknopt, maar hoe gedetailleerder de toestemming, hoe beter.

Auteursrecht en AI

Met de opkomst van generatieve AI, zoals systemen die teksten, afbeeldingen of code kunnen produceren, is de relevantie van auteursrecht groter dan ooit. Veel van deze systemen worden getraind op bestaande werken, soms zonder toestemming van de rechthebbende. Daardoor ontstaan er wereldwijd juridische discussies over de grenzen van toelaatbaar gebruik. 

Sinds 2025 speelt daarnaast ook de Europese AI Act een rol. Voor aanbieders van bepaalde general-purpose AI-modellen gelden inmiddels transparantieverplichtingen die ook raken aan de omgang met trainingsdata en naleving van auteursrecht.

Duidelijke vermelding van rechthebbende, licentievoorwaarden en gebruiksbeperkingen kan helpen bij handhaving en bewijsvoering.

Handhaving van auteursrecht

Bij inbreuk kan de rechthebbende, afhankelijk van de omstandigheden, onder meer:

• Een sommatiebrief sturen.
• Een schadevergoeding vorderen.
• Winstafdracht eisen.
• Een verbod via een kort geding afdwingen.
• Beslag leggen op inbreuk makende goederen.
• Bij online inbreuk kan via notice-and-takedown procedures snel verwijdering worden geëist.

Wat kan aaff voor je betekenen?

Aangezien intellectueel eigendom, waaronder het auteursrecht op een werk, vaak van grote waarde is binnen een onderneming is het verstandig om voldoende aandacht te besteden aan dit onderwerp. 

Onze juristen ondernemingsrecht en ICT-recht hebben uitgebreide kennis en ervaring op het gebied van ICT recht (waaronder het auteursrecht) en kunnen je bijstaan bij allerhande auteursrechtelijke vraagstukken. Met behulp van onze juristen kun je derden sommeren te stoppen met onrechtmatig gebruik van je auteursrechtelijk beschermde werk. Ook kunnen zij je bijstaan bij het bepalen en vastleggen van licentieafspraken met derden.

Meer weten?

aaff is graag overal van betekenis. Door kennis te delen, advies te geven en voor inzicht te zorgen. Neem voor meer informatie of advies contact op met onze juristen ondernemingsrecht en ICT-recht.