De multifunctionele landbouw groeit snel, maar wat betekent dat voor het familiebedrijf?

Deze groei brengt kansen, maar stelt familiebedrijven ook voor nieuwe keuzes: hoe houd je grip op de toekomst als je een steeds groter deel van het inkomen buiten de agrarische kernactiviteit verdient? 

Veel ondernemers zijn ooit gestart vanuit passie voor zorg, educatie of directe verkoop. Inmiddels vormt de multifunctionele landbouw tak voor veel familiebedrijven een belangrijk onderdeel van het verdienmodel. Dit vraagt om overzicht, samenwerking binnen het gezin en een goede inrichting van de bedrijfsstructuur. 

De MFL-tak wordt steeds vaker financieel de hoofdtak van het bedrijf 

In veel gezinnen is de multifunctionele landbouw allang geen ‘bijzaak’ meer. Boerderijverkoop, zorglandbouw en agrarische kinderopvang zijn voor veel bedrijven structurele onderdelen van het totale inkomen. Boerderijverkoop is in 2023 zelfs de grootste activiteit in de multifunctionele landbouw, met een omzet van € 595 miljoen. In onze praktijk zien we dat deze omzet in 2024 en 2025 verder is gegroeid. De vraag naar lokale producten neemt toe, ondernemers professionaliseren hun verkoopformules en bouwen sterker contact op met hun klanten. 

Ook andere activiteiten, zoals recreatie, zorgen voor stabiele inkomsten. Daarmee vormt de MFL voor veel familiebedrijven een stevige basis onder de bedrijfsvoering. 

Meer groei betekent ook meer complexiteit in zorglandbouw en agrarische kinderopvang 

De groei van MFL brengt nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee. In de zorglandbouw neemt de zorgzwaarte toe en daarmee ook de inzet van personeel. Daarnaast krijgen ondernemers te maken met extra administratieve verplichtingen. Voor zorgaanbieders blijven, naast de jaarverantwoording, thema’s zoals cliëntenraden en intern toezicht actueel. Deze verplichtingen vragen om een goede organisatie en brengen extra verantwoordelijkheden met zich mee, ook voor kleinere aanbieders zoals zorgboerderijen. In de agrarische kinderopvang speelt daarnaast de mogelijke aanwijzing als dienst van algemeen economisch belang (DAEB). Dit kan in de toekomst leiden tot extra eisen en meer administratieve lasten. Het zijn ontwikkelingen die vragen om professionalisering en duidelijke keuzes binnen het bedrijf. 

De belangrijkste vraag binnen families: wie neemt welke tak over? 

We zien steeds vaker dat opvolgingsvraagstukken complexer worden door de groei van multifunctionele landbouw. De agrarische tak wordt van generatie op generatie doorgegeven, maar dat geldt niet altijd voor zorg, boerderijverkoop of kinderopvang. Kinderen hebben niet automatisch dezelfde interesse of affiniteit met de bredere activiteiten op het erf als hun ouders hebben. Tegelijkertijd zijn juist die activiteiten vaak nodig om het agrarische bedrijf financieel gezond te houden. 

Veel ondernemers hebben daarom vragen zoals: 

• hoe verdelen we verantwoordelijkheden van ieder familielid over meerdere takken? 
• hoe voorkomen we dat één onderdeel van het bedrijf de rest belemmert? 
• wat als de opvolger de MFL-tak niet wil voortzetten, maar deze financieel wél onmisbaar is? 
• hoe houden we het bedrijf overdraagbaar zonder onnodige risico’s? 

Dit zijn vraagstukken die raken aan de continuïteit van het familiebedrijf. Ze vragen om tijdige keuzes en een passende structuur. 

De grootste valkuil: alles in één rechtsvorm laten zitten 

Veel bedrijven combineren nog steeds alle activiteiten (agrarisch, zorg, winkel en recreatie) binnen één rechtsvorm. Dat lijkt overzichtelijk, maar brengt risico’s met zich mee. Wetgeving en financiering kijken namelijk naar het totale bedrijf. Dat betekent dat verschillende activiteiten samen leiden tot: 

• zwaardere verslaggevingsverplichtingen; 
• extra administratieve lasten;
• complexere financieringsaanvragen; 
• minder flexibiliteit bij bedrijfsopvolging. 

Door tijdig te kijken naar scheiding van activiteiten, risicospreiding en overdraagbaarheid, blijft het bedrijf flexibeler en toekomstbestendig. Een passende inrichting biedt rust binnen het gezin en duidelijkheid richting banken, gemeenten en andere betrokken partijen. 

Directe verkoop en korte ketens vragen om professioneel ondernemerschap 

Voor boerderijwinkelverkoop ontwikkelt de korte keten zich snel. Ondernemers die eigen producten rechtstreeks verkopen, maken steeds bewustere keuzes in hoe zij hun markt benaderen. We zien onder andere: 

• duidelijke verkoopmodellen zoals boerderijwinkels, abonnementen, webshops of marktkramen; 
• meer aandacht voor prijsbeleid en marge; 
• bewuste investeringen in uitstraling, hygiëne en voedselveiligheid; 
• combinaties van fysieke winkels en online verkoopkanalen. 

Deze professionalisering is belangrijk voor het rendement, maar ook voor de continuïteit van de activiteit binnen het familiebedrijf. Directe verkoop vraagt om structuur, taakverdeling en een helder beeld van de werkelijke kosten en opbrengsten. 

Professionalisering biedt juist kansen 

De ontwikkelingen binnen MFL vragen om inzicht in cijfers, organisatie en toekomstbestendigheid. Veel ondernemers werken inmiddels met kengetallen en benchmarkrapporten. Dat maakt investeringsplannen sterker, biedt handvatten om keuzes te onderbouwen en geeft rust in gesprekken met banken en gemeenten. 

Juist in een sector die snel groeit, geeft dit grip op rendement en zorgt het voor een stevig fundament voor de volgende generatie. 

Waarom aaff vertrouwen heeft in de toekomst van MFL 

Wij zien dagelijks dat MFL een sterk en stabiel onderdeel vormt van agrarische familiebedrijven. De vraag naar zorg, agrarische kinderopvang, lokaal voedsel en recreatie blijft groeien. Ondernemers worden steeds professioneler in hoe zij hun bedrijf inrichten en kansen benutten. Daardoor vertrouwen wij op de kracht van multifunctionele landbouw als blijvende pijler onder het Nederlandse platteland. 

Omdat MFL een steeds grotere rol speelt in de continuïteit van familiebedrijven, zetten wij ons in voor ondernemers die hierin willen groeien. Met kennis, benchmarks, structuuradvies en toekomstplannen helpen we je om keuzes te maken die passen bij jouw bedrijf én de familie achter deze onderneming. 

Meer weten? 

aaff is graag overal van betekenis. Sta je voor keuzes rondom groei, investeringen of opvolging binnen jouw MFL-tak? Of wil je weten hoe je jouw bedrijf toekomstbestendig kunt inrichten? Neem dan contact op met een van onze specialisten.