Kleinkindlegaat: één keer of twee keer benutten?

Wat is een kleinkindlegaat?

In je testament kun je bepalen dat ieder van je huidige (en toekomstige) kleinkinderen een geldbedrag ontvangt. Dit wordt een ‘kleinkindlegaat’ genoemd. 

Veel grootouders kiezen ervoor een bedrag na te laten dat aansluit bij de vrijstelling voor de erfbelasting. In 2026 bedraagt deze vrijstelling € 26.230 per kleinkind. Een kleinkind kan deze vrijstelling van erfbelasting gebruiken voor erfenissen van iedere grootouder. Dus zowel opa als oma kan een bedrag nalaten aan de kleinkinderen zonder dat hierover erfbelasting is verschuldigd. 

Eén keer benutten: kleinkindlegaat bij overlijden van de langstlevende grootouder

Je kunt ervoor kiezen alleen een bedrag na te laten aan de kleinkinderen als de langstlevende grootouder overlijdt. In dat geval benut je de vrijstelling voor de erfbelasting één keer.

Het geldbedrag voor de kleinkinderen wordt aan de nalatenschap onttrokken voordat de nalatenschap onder de erfgenamen (je kinderen) wordt verdeeld. Hierdoor ontvangen de erfgenamen een lager erfdeel. Het is daarom belangrijk vooraf te beoordelen of voldoende vermogen beschikbaar is voor het uitkeren van de legaten zonder dat de andere erfgenamen financieel worden benadeeld.

Houd daarbij ook rekening met eventuele vorderingen van kinderen uit de nalatenschap van de eerst overleden ouder. Deze vorderingen komen uiteindelijk eveneens ten laste van het vermogen van de langstlevende ouder.  

Twee keer benutten: kleinkindlegaat door beide grootouders

Een andere mogelijkheid is zowel bij het overlijden van de eerste grootouder als de langstlevende grootouder een bedrag na te laten aan de kleinkinderen. De vrijstelling voor de erfbelasting wordt dan twee keer benut. Het voordeel hiervan is dat de totale erfbelasting binnen de familie vaak lager uitvalt. Door tweemaal gebruik te maken van de vrijstellingen kan meer vermogen belastingvrij worden overgedragen. 

Daar staat tegenover dat de langstlevende grootouder de legaten aan de kleinkinderen, door de eerst overleden partner, in principe moet uitkeren. Daarom is het belangrijk te beoordelen of voldoende liquide middelen beschikbaar zijn.
Wanneer het vermogen grotendeels bestaat uit bijvoorbeeld een woning, onderneming of landbouwgrond, kan uitbetaling lastig zijn. In dat geval moet mogelijk vermogen verkocht of een lening worden afgesloten.

Niet-opeisbaar kleinkindlegaat: voordelen én aandachtspunten

Om liquiditeitsproblemen te voorkomen, kun je in het testament opnemen dat het kleinkindlegaat pas opeisbaar is bij overlijden van de langstlevende grootouder. Het kleinkind krijgt in dat geval een vordering op de langstlevende grootouder. 
Daardoor hoeft vermogen niet direct beschikbaar te zijn. 

Deze oplossing brengt ook fiscale aandachtspunten met zich mee.

Anders dan bij de vorderingen van kinderen uit hoofde van de wettelijke verdeling geldt voor een niet-opeisbaar kleinkindlegaat in beginsel geen defiscaliseringsregeling. De vordering is daardoor niet fiscaal onzichtbaar. Dit betekent dat de vordering in beginsel behoort tot het box 3-vermogen van het kleinkind en voor de inkomstenbelasting moet worden meegenomen. Mogelijk zijn de kleinkinderen, of hun ouders, hierover inkomstenbelasting verschuldigd.

Daarnaast kan de vordering gevolgen hebben voor toeslagen, uitkeringen en andere vermogensafhankelijke regelingen van de kleinkinderen of hun ouders. Denk bijvoorbeeld aan zorgtoeslag, huurtoeslag, kindgebonden budget, de Participatiewet, de eigen bijdrage voor de Wlz of de eigen bijdrage voor de Wmo.

Een kleinkindlegaat wordt vaak vooral beoordeeld vanuit de erfbelasting. Bij (minderjarige) kleinkinderen kunnen de gevolgen voor toeslagen en uitkeringen echter groter zijn dan de uiteindelijke besparing aan erfbelasting.

Voorbeeld: besparing erfbelasting versus verlies aan toeslagen
Grootouders hebben één kind en vier kleinkinderen. Beide grootouders nemen een kleinkindlegaat op in hun testament. Ze bepalen dat de legaten pas opeisbaar zijn bij overlijden van de langstlevende grootouder, omdat zij hun vermogen tijdens hun leven nog nodig hebben.

Ieder kleinkind verkrijgt daardoor een niet-opeisbare vordering van € 25.000. Gezamenlijk gaat het om € 100.000. Bij het eerste overlijden kan dit leiden tot een besparing aan erfbelasting van ongeveer € 20.000 (20% van 4 x € 25.000). 
Mooie besparing, zou je denken. Toch kan er tegelijkertijd een ander effect optreden. Stel dat de ouders vóór het overlijden een box 3-vermogen hebben van € 110.000 en jaarlijks € 4.000 aan kindgebonden budget ontvangen. Omdat het vermogen van minderjarige kinderen meetelt voor de vermogenstoets van het kindgebonden budget, stijgt het voor deze toets relevante vermogen van € 110.000 naar € 210.000.

Hierdoor kan het recht op het kindgebonden budget vervallen. Als dat twaalf jaar lang gebeurt, loopt het gemiste voordeel op tot € 48.000. De genoemde bedragen zijn uitsluitend bedoeld ter illustratie.

Kan het kleinkindlegaat alsnog eerder worden uitbetaald?

Afhankelijk van de bepalingen van het testament heeft de langstlevende grootouder de mogelijkheid om het geldbedrag toch eerder uit te keren aan het kleinkind. 
Houd er dan rekening mee dat mogelijk niet wordt uitgegaan van het nominale bedrag van de vordering, maar van de contante waarde. De Belastingdienst zette recent in een kennisgroepstandpunt (KG:063:2026:05) uiteen hoe de contante waarde van bepaalde niet-opeisbare erfrechtelijke vorderingen kan worden vastgesteld. De daarin opgenomen uitgangspunten bieden mogelijk ook aanknopingspunten voor de waardering van een niet-opeisbaar kleinkindlegaat.

Een eerdere uitbetaling voorkomt niet dat alle fiscale en financiële aandachtpunten ineens zijn opgelost. Ook als het geldbedrag wel is uitgekeerd, behoort het namelijk tot het box 3-vermogen van het kleinkind en kan het invloed hebben voor de inkomstenbelasting en toeslagen. 
Een eerdere uitbetaling zorgt er wél voor dat het geld daadwerkelijk beschikbaar komt voor het kleinkind, eventueel nog onder beheer door de ouders. Dat kan bijvoorbeeld gebruikt voor een studie, rijbewijs, woning of andere uitgaven die passen bij de levensfase van het kleinkind.

Conclusie

Een kleinkindlegaat is een effectieve manier voor het benutten van de vrijstellingen binnen de erfbelasting. Toch verdient het meer aandacht dan alleen de besparing van erfbelasting. Vooral wanneer de kleinkinderen minderjarig zijn, kunnen de gevolgen voor box 3, toeslagen en andere vermogensafhankelijke regelingen aanzienlijk zijn. In sommige situaties wegen deze nadelen zelfs zwaarder dan het voordeel van lagere erfbelasting.

Een goede afweging vooraf voorkomt verrassingen achteraf.

Advies over een kleinkindlegaat

Overweeg je een kleinkindlegaat op te nemen in je testament? Of wil je weten wat de gevolgen zijn voor erfbelasting, box 3 en toeslagen? Laat je dan vooraf goed adviseren door onze juristen. Een zorgvuldige analyse van je vermogen, gezinssituatie en testament helpt om fiscale verrassingen en ongewenste gevolgen voor je kinderen en kleinkinderen te voorkomen. 

Meer weten?

aaff is graag overal van betekenis. Laat je altijd goed adviseren over de mogelijkheden en gevolgen met betrekking tot het nalaten aan je kleinkinderen. Wil je meer informatie of advies? Neem dan contact op met onze jurist personen- en familierecht.