Recht van overpad: mag je buurman over jouw erf blijven rijden?

Wat is een recht van overpad?

Een recht van overpad is het recht om over de grond van iemand anders te lopen, fietsen of rijden om een perceel te bereiken. Dit recht komt regelmatig voor bij agrarische bedrijven, bijvoorbeeld wanneer landbouwverkeer alleen via het erf van een buurman bij een perceel kan komen.

Een belangrijk kenmerk is dat een recht van overpad gekoppeld is aan een perceel en niet aan een persoon. Verkoopt de eigenaar het perceel, dan blijft het recht bestaan.

Dat is anders wanneer een eigenaar alleen toestemming geeft om een pad of toegangsweg te gebruiken. In de praktijk lijkt dat soms hetzelfde, maar juridisch is er een groot verschil. Langdurig gebruik betekent daarom niet automatisch dat er sprake is van een recht van overpad.

Hoe ontstaat een recht van overpad?

In de meeste gevallen ontstaat een recht van overpad doordat dit officieel wordt vastgelegd in een notariële akte. Vervolgens wordt het recht ingeschreven bij het Kadaster.

Koop je grond? Controleer dan niet alleen de situatie in de praktijk, maar ook de eigendomsakte. Hierin staat vaak vermeld of er erfdienstbaarheden op het perceel rusten.

Toch is niet ieder recht van overpad direct terug te vinden in een notariële akte. Daarom is het verstandig om ook de feitelijke situatie en de geschiedenis van het gebruik te onderzoeken.

Kan een recht van overpad ontstaan door verjaring?

Ja, een recht van overpad kan in sommige gevallen ontstaan door verjaring. Dat betekent dat iemand door langdurig gebruik uiteindelijk een juridisch recht kan verkrijgen.

Veel agrarische ondernemers denken dat tientallen jaren gebruik voldoende is. Dat is een misverstand. Voor een succesvol beroep op verjaring is meer nodig dan alleen de tijd die is verstreken.

Bij de beoordeling spelen onder andere deze vragen een rol:

• Hoe is het gebruik van het pad ooit begonnen?
• Was er sprake van toestemming van de eigenaar?
• Kon de eigenaar zien dat de gebruiker zich gedroeg alsof hij een zelfstandig recht had?
• Zijn er omstandigheden die wijzen op een erfdienstbaarheid?

Wanneer een buurman jarenlang gebruikmaakt van een pad met toestemming van de eigenaar, kan die toestemming juist een beroep op verjaring bemoeilijken.

Waar ontstaan in de praktijk vaak discussies?

Een veelvoorkomende situatie is die van een agrariër die een achterliggend perceel alleen kan bereiken via het erf van een buurman.

Jarenlang rijdt hij met trekkers, machines en oogstwagens over dezelfde toegangsweg. Er zijn geen schriftelijke afspraken gemaakt en er is geen notariële akte opgesteld. Zolang beide partijen het gebruik accepteren, levert dat meestal geen problemen op.

De discussie ontstaat vaak pas wanneer het erf wordt verkocht. Een nieuwe eigenaar kan het landbouwverkeer als hinderlijk ervaren en het gebruik willen stoppen. De gebruiker stelt vervolgens dat hij door het langdurige gebruik een recht van overpad heeft verkregen.

In zulke situaties moet worden onderzocht:

• hoe het gebruik is ontstaan;
• welke afspraken zijn gemaakt;
• of sprake is van een gevestigde erfdienstbaarheid;
• of een beroep op verjaring kans van slagen heeft.

De uitkomst hangt altijd af van de feiten en omstandigheden van het geval.

Wat kun je doen om problemen te voorkomen?

Twijfel je of er een recht van overpad bestaat? Wacht dan niet tot er een conflict ontstaat.

Controleer eerst de eigendomsakte en onderzoek of daarin een erfdienstbaarheid staat vermeld. Maak je afspraken over het gebruik van een pad of toegangsweg, leg deze dan schriftelijk vast. Daarmee voorkom je onduidelijkheid over de vraag of sprake is van toestemming of van een blijvend recht.

Ontstaat er toch een geschil? Verzamel dan zoveel mogelijk informatie over het historische gebruik van het pad. Denk aan:

• oude luchtfoto’s;
• kaarten en tekeningen;
• e-mails en brieven;
• verklaringen van betrokkenen.

Deze documenten kunnen belangrijk bewijs vormen bij discussies over verjaring en erfdienstbaarheden.

Controleer rechten en verplichtingen bij aankoop van grond

Koop je een perceel? Kijk dan verder dan alleen de perceelsgrenzen. Controleer ook welke rechten en verplichtingen aan de grond verbonden zijn.

Een recht van overpad of andere erfdienstbaarheid kan invloed hebben op het gebruik van het perceel, toekomstige plannen en de waarde van de grond. Door dit vooraf goed te onderzoeken, voorkom je verrassingen achteraf.

Meer weten?

aaff is graag overal van betekenis. Heb je vragen over een recht van overpad, erfdienstbaarheden of het gebruik van landbouwgrond? Neem dan contact op met onze specialisten.