Stijgende energieprijzen en bouwkosten: wanneer mag een aannemer de prijs verhogen?

In dit artikel zetten we juridische spelregels bij onverwachte prijsstijgingen op een rij. We bespreken het uitgangspunt van de vaste aanneemsom, de mogelijkheden tot prijsaanpassing volgens het Burgerlijk Wetboek en de UAV 2012. Ook geven we praktische handvatten voor aannemers en opdrachtgevers in de bouw- en infrasector. 

Vaste aanneemsom: wie draagt het risico van prijsstijgingen?  

In de meeste bouw- en infracontracten wordt gewerkt met een vaste aanneemsom. Bij deze vaste prijs is het uitgangspunt helder: de aannemer draagt het risico van normale prijsstijgingen. Dat betekent dat stijgende energie- of materiaalprijzen niet automatisch kunnen worden doorbelast aan de opdrachtgever.

Dit uitgangspunt staat echter onder druk wanneer sprake is van uitzonderlijke omstandigheden die leiden tot een aanzienlijke verhoging van de kosten. In dat geval kan juridisch ruimte ontstaan voor prijsaanpassing. Deze mogelijkheid heeft de aannemer ook wanneer er een prijsvast beding met de opdrachtgever overeengekomen is. 

Wanneer mag een aannemer gestegen bouwkosten doorberekenen?  

Wanneer geen afspraken zijn gemaakt over prijsaanpassingen, kan het Burgerlijk Wetboek uitkomst bieden. Dat geldt ook als er geen algemene voorwaarden, zoals de UAV 2012 (versie 2025), van toepassing zijn verklaard. Artikel 7:753 van het Burgerlijk Wetboek biedt aannemers onder voorwaarden de mogelijkheid om een verhoging van de aanneemsom te verlangen en dit via de rechter af te dwingen. 

De drempel ligt daarbij hoog. De aannemer moet namelijk aantonen dat:

• de kostenverhoging is ontstaan ná het sluiten van de overeenkomst of toen pas aan het licht is gekomen;
• de oorzaak van de kostenverhoging niet aan de aannemer kan worden toegerekend;
• bij het vaststellen van de prijs redelijkerwijs geen rekening hoefde te worden gehouden met deze ontwikkeling (het zogenaamde ondernemersrisico);
• de opdrachtgever tijdig en schriftelijk is gewaarschuwd.

Met name de waarschuwingsplicht is cruciaal. Alleen als de opdrachtgever tijdig wordt geïnformeerd, kan hij nog keuzes maken, zoals het aanpassen of verminderen van werk, het toepassen van alternatieve materialen of het gefaseerd uitvoeren van een project. 

Prijsverhoging onder de UAV 2012: paragraaf 47 uitgelegd

Binnen de bouw- en infrasector worden op bestekken, zoals RAW-bestekken, veelal de UAV 2012 (versie 2025) van toepassing verklaard. In dat geval is paragraaf 47 van belang. Deze bepaling sluit aan bij artikel 7:753 BW, maar stelt een aanvullende eis: de kosten van het werk moeten aanzienlijk zijn verhoogd.

Uit vaste rechtspraak van de Raad van Arbitrage volgt als vuistregel dat aan de aanzienlijkheidseis wordt voldaan wanneer de vastgestelde kostenverhoging meer dan 5% van de aanneemsom bedraagt. Een beroep op paragraaf 47 vereist daarom een gedegen onderbouwing. De aannemer zal inzichtelijk moeten maken wat de prijsstijging betekent voor de totale aanneemsom in verhouding tot de oorspronkelijke begroting en contractprijs.

Praktische aandachtspunten voor de bouwpraktijk

Voor aannemers geldt: wacht niet af tot de eindafrekening. Signaleer kostenstijgingen tijdig, waarschuw de opdrachtgever schriftelijk en zorg voor een goede dossiervorming. Denk aan offertes van leveranciers, indexcijfers, prijsbrieven en de oorspronkelijke kostencalculatie. 

Voor opdrachtgevers geldt: beoordeel de meerprijsclaims kritisch, maar ook pragmatisch. In veel gevallen is het verstandiger om samen te zoeken naar oplossingen, zoals indexering, aanpassing van het ontwerp, alternatieve materialen of een verdeling van het prijsrisico. 

Hoe voorkom je discussies over prijsstijgingen

De grootste winst zit vaak aan de voorkant van het project. Door bij het aangaan van nieuwe contracten expliciete afspraken te maken over prijsaanpassingen, indexeringsclausules, meldingsplichten en risicoverdeling, kunnen latere discussies en procedures worden voorkomen. Zeker in tijden van volatiele energie- en grondstofprijzen is dit geen overbodige luxe.

Wat betekent dit voor aannemers?  

Ben je aannemer, dan is het verstandig om tijdig te laten beoordelen of je bij stijgende energie- en materiaalprijzen een beroep kunt doen op de wettelijke regeling, het contract met de opdrachtgever of de toepasselijke algemene voorwaarden, zoals de UAV 2012 (versie 2025). Zorg daarbij voor een goede schriftelijke onderbouwing richting je opdrachtgever.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers?

Ben je opdrachtgever? Laat lopende en nieuwe contracten toetsen op prijsrisico’s, indexeringsafspraken en de mogelijkheden om bij forse kostenstijgingen bij te sturen. Daarmee houd je grip op je project én je budget.

Meer weten?

aaff is overal van betekenis. Wil je weten of je als aannemer een prijsverhoging kunt doorberekenen? Of wil je als opdrachtgever risico’s in je bouwcontract beperken? Neem dan contact op met onze jurist.